Đinh Nguyễn
Năm nào thế
giới cũng có những điều bất ngờ. Riêng 2016, các bất ngờ ấy thật đặc biệt. Ít
ai dự đoán được kết quả bầu cử ở Mỹ, rồi phán quyết từ Tòa trọng tài thường
trực (PCA) đối với Trung Quốc và kế tiếp
là xu thế tái cấu trúc EU, ở cấp độ hệ thống cũng như từng thành tố. Nhưng bất
ngờ bao trùm nhất, vẫn là sự lên ngôi của chiêu bài dân túy và sự trỗi dậy của
khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa từ mọi góc bể chân trời. Dự báo của nhiều Viện Chiến lược trên thế giới đều cho thấy
tương lai 2017 không phải màu hồng.
Khi số Tết dương lịch lên khuôn thì Tổng thống tân cử
Donald Trump vẫn chưa làm lễ nhậm chức.
Tuy vậy, hầu hết “các tuyển thủ” chủ chốt trong “đội bóng”
của Tổng thống đắc cử đã được an bài. Nước Mỹ không có chủ nghĩa lý lịch, nhưng
nhìn vào nguồn gốc của dàn lãnh đạo mới ông Trump vừa bổ nhiệm (trong
đó nhiều ghế còn phải chờ
Quốc hội chấp thuận), chúng ta có
thể dự cảm
được đôi điều. Trước hếtlà
những bất an trong các mối liên hệ quyết định nhất đối với thế kỷ 21, đó là bang giao Mỹ-Trung-Nga. Thứ hai là quá trình tái cân bằng châu
Á-Thái Bình Dương sẽ được tiếp cận theo cách khác trước đây. Thứ ba là những co cụm tức thì của các nước trước cục diện bấp bênh cả về kinh tế, chính trị lẫn an ninh trên toàn cầu. Hãy lần lượt nhìn lại
chuyện “bếp núc” của thế giới, để hướng tới một năm mới dù ở đó vẫn còn nhiều
dự báo “ớn lạnh”.
Mỹ-Trung-Nga biến động
Quan hệ giữa “ba ông lớn” thời gian qua có nhiều biến động, nhưng giới phân tích cho rằng những căng thẳng hiện tại không thể đẩy quan hệ tay ba bên Mỹ - Nga
-Trung tới xung đột theo kiểu Chiến tranh Lạnh, bởi đây là tam giác bất đối xứng. Theo nhận định của giáo sư Luo Yingjie tại Đại học Quan hệ Quốc tế (Bắc Kinh), ông Trump sẽ phải đối phó với nhiều thách thức khi muốn đưa Mỹ xích lại gần Nga hơn. “Mối quan hệ Nga - Mỹ đang ở mức thấp nhất kể từ Chiến tranh Lạnh tới nay và sẽ cần có thời gian mới hồi phục. Kể từ khủng hoảng Ukraine năm 2014, Mỹ cùng các nước phương Tây khác đã áp đặt nhiều lệnh trừng phạt kinh tế lên Nga. Xung đột giữa Nga và Mỹ còn là “xung đột cấu trúc” giữa Moscow và Washington sẽ rất khó được dàn xếp ổn thỏa. Trong một thời gian dài, “kiềm chế Nga” là một trong những chính sách đối ngoại chủ đạo của Mỹ. Theo giáo sư Yingjie, Mỹ đã cố gắng lấn át Nga để giành vị thế siêu cường bằng mọi giá. Vì thế, “ngay cả một Tổng thống Mỹ dành sự yêu thích đặc biệt đối với Nga cũng không thể dễ dàng giải quyết căng thẳng giữa hai nước”, học giả này nói.
Tờ Nhân dân Nhật báo của
Trung Quốc mới đây nhận định, sự cải thiện trong
quan hệ Nga - Mỹ không gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, bởi đơn thuần đó chỉ
là quá trình giảm căng thẳng giữa hai nước. Vẫn theo tờ báo Đảng Trung Quốc,
sự phát triển của quan hệ Trung - Nga lại là “một quá trình tích cực vô giá đối
với Mạc Tư Khoa”. Tờ báo khẳng định “Nga sẽ không hi sinh quan hệ Nga - Trung
để phát triển quan hệ Nga - Mỹ”. Tuy nhiên, đưa ra khẳng định trên trong thời
điểm này vẫn là quá sớm khi ông Trump vẫn chưa dứt khoát về các chính sách và
mối quan hệ giữa Mỹ và các cường quốc như Nga và Trung Quốc sau khi ông nhậm
chức. Vì thế, hiện tại, cả Nga và Trung Quốc vẫn đang thận trọng “thăm dò” những động thái của Tổng thống đắc cử Trump để đưa ra những bước đi thích hợp. Chỉ có một điều chắc chắn là, chính phủ Trung
Quốc và Nga lúc này đều muốn “gần gũi” hơn với chính quyền Tổng thống đắc cử Trump.
Nhìn lại lịch sử, cách đây
45 năm (ngày 14/2/1972), Tổng thống Richard Nixon và Cố vấn an ninh quốc
gia Henry Kissinger đã có nhiều cuộc thảo luận
về tương quan bộ tam Mỹ - Trung - Nga. Kissinger, người từng bí mật sang Bắc Kinh
trước đó để chuẩn bị cho chuyến đi của Tổng thống, nói rằng so với Nga, người
Trung Quốc “nguy hiểm không kém và
trên thực tế, đến một giai đoạn lịch sử nào đó, họ còn nguy hiểm hơn”. Lúc bấy
giờ, Kissinger còn nói: “Sau 20 năm nữa,
người kế nhiệm tôi, nếu đấy
là người sáng suốt thì ông ấy phải chuẩn bị để Mỹ ngả dần về phía Nga nhằm
chống lại Trung Quốc”. Kissinger khẳng định rằng Mỹ, vì
đang tìm cách lợi dụng sự thù địch giữa Moskva và Bắc Kinh, nên “cần phải nhảy vào trò chơi cân bằng quyền
lực này, mà không được có một tí xúc động
nào”. Lúc ấy, Kissinger nhắc nhở, chúng ta cần Trung Quốc để uốn nắn người
Nga và đưa người Nga vào kỉ luật, nhưng tương lai, tình hình có thể xoay sang
hướng ngược lại.
Vậy là sau 45 năm Nixon đột phá quan hệ với Trung Quốc, kỳ này, Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ sẽ thực hiện lời khuyên của Kissinger? Tổng thống mãn nhiệm Obama từng cố gắng làm cho việc “xoay trục” sang châu Á trở thành hòn đá tảng trong chính sách ngoại giao của mình. Nay đến lượt Donald Trump, ông có “xoay trục” về phía Moskva và quay lưng lại đối với Bắc Kinh hay không? Bằng một loạt nhận xét trên Tweetter, với các cuộc điện đàm, phỏng vấn và tuyên bố của các trợ lí, Tổng thống đắc cử Trump đã đưa ra tín hiệu về một chính sách mới, tranh thủ Nga, cứng rắn hơn với Trung Quốc. Đoạn tuyệt với tiền lệ kéo dài hàng thập kỉ, ngày 2/12, ông đã nói chuyện trực tiếp với Tổng thống của Đài Loan. Phát biểu trên chương trình “Fox News Sunday”, Trump nghi ngờ chính sách một Trung Quốc. Một chính sách đã tạo ra khuôn khổ để Washington, Bắc Kinh và Đài Bắc giữ được hòa khí ở châu Á bao năm qua. Nay Trump cáo buộc Trung Quốc thao túng tiền tệ, gian lận thương mại trong buôn bán với Mỹ và không giúp được Mỹ nhiều trong quá trình đàm phán chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên.



























